HỘI BẢO VỆ QUYỀN CỦA NGHỆ SĨ BIỂU DIỄN ÂM NHẠC VIỆT NAM (APPA): KHẲNG ĐỊNH VAI TRÒ, CHỨC NĂNG VÀ SỨ MỆNH TRONG KỶ NGUYÊN CÔNG NGHIỆP VĂN HÓA

       Đại hội thành lập Hội bảo vệ Quyền của Nghệ sĩ Biểu diễn âm nhạc Việt Nam
Bảo vệ nghệ sĩ – yêu cầu cấp thiết trong môi trường âm nhạc hiện đại

Âm nhạc không chỉ là một loại hình nghệ thuật giàu giá trị tinh thần mà còn là một lĩnh vực quan trọng của công nghiệp văn hóa, tạo ra giá trị kinh tế, việc làm và đóng góp vào sự phát triển của xã hội. Trong chuỗi giá trị ấy, nghệ sĩ biểu diễn là lực lượng trực tiếp truyền tải cảm xúc, tinh thần và giá trị của tác phẩm đến công chúng.

Tuy nhiên, cùng với sự phát triển nhanh chóng của internet, mạng xã hội và các nền tảng phân phối nội dung số, hoạt động biểu diễn âm nhạc đang đứng trước nhiều cơ hội mới nhưng cũng đối diện với không ít thách thức. Tình trạng sử dụng bản ghi âm, ghi hình có chứa cuộc biểu diễn khi chưa được phép trong những trường hợp pháp luật yêu cầu; khai thác hình ảnh nghệ sĩ không đúng thỏa thuận; thiếu minh bạch trong việc sử dụng và phân phối giá trị kinh tế từ quyền liên quan… đặt ra yêu cầu ngày càng cao đối với công tác bảo vệ quyền của người biểu diễn.

Trong bối cảnh đó, Hội Bảo vệ quyền của Nghệ sĩ biểu diễn âm nhạc Việt Nam (APPA) có ý nghĩa như một tổ chức xã hội – nghề nghiệp tập hợp, kết nối cộng đồng nghệ sĩ, đồng thời tạo cầu nối giữa người nắm giữ quyền và các tổ chức, cá nhân sử dụng, khai thác âm nhạc.

Theo thông tin giới thiệu của Hội, APPA được thành lập theo Quyết định số 1813/QĐ-BNV ngày 01/12/2015 của Bộ trưởng Bộ Nội vụ và hoạt động theo Điều lệ được phê duyệt tại Quyết định số 671/QĐ-BNV ngày 14/4/2016. Sứ mệnh của Hội hướng tới việc bảo vệ quyền của nghệ sĩ biểu diễn, thúc đẩy quản lý tập thể quyền liên quan và góp phần phát triển môi trường âm nhạc lành mạnh.

                 Lễ trao tặng kỷ niệm chương vì sự nghiệp biểu diễn âm nhạc Việt Nam

## Chức năng của Hội: Đại diện, kết nối và bảo vệ quyền lợi hợp pháp

Trước hết, chức năng trọng tâm của APPA là tập hợp, đoàn kết những người hoạt động trong lĩnh vực biểu diễn âm nhạc; tạo môi trường để nghệ sĩ cùng trao đổi kinh nghiệm nghề nghiệp, nâng cao nhận thức pháp luật và phối hợp bảo vệ những quyền, lợi ích chính đáng của mình.

Thông qua các hoạt động chuyên môn, tuyên truyền và kết nối, Hội góp phần giúp nghệ sĩ hiểu rõ hơn giá trị pháp lý và kinh tế của cuộc biểu diễn, bản ghi âm, bản ghi hình có chứa cuộc biểu diễn, cũng như những quyền mà họ được hưởng theo quy định pháp luật.

Một chức năng quan trọng khác là đại diện tập thể quản lý, khai thác quyền liên quan của người biểu diễn trên cơ sở ủy quyền hợp pháp. Đây là cơ chế giúp nghệ sĩ, đặc biệt là những người hoạt động độc lập hoặc chưa có đủ điều kiện xây dựng bộ phận pháp lý riêng, có thêm phương thức quản lý và bảo vệ quyền của mình.

Trong phạm vi được ủy quyền, tổ chức thực hiện có thể làm việc với các đơn vị sử dụng âm nhạc, thương lượng điều kiện sử dụng quyền, thực hiện thủ tục cấp phép, thu và phân phối tiền bản quyền, thù lao theo thỏa thuận và quy định pháp luật.

                Một trong những hoạt động nổi bật của APPA trong thời gian qua

Đồng thời, Hội có thể tham gia các hoạt động tư vấn, hỗ trợ pháp lý theo phạm vi được phép; tuyên truyền về quyền sở hữu trí tuệ; phối hợp với cơ quan, tổ chức có thẩm quyền trong việc phát hiện, phản ánh và xử lý các hành vi xâm phạm quyền của nghệ sĩ.

Cần nhấn mạnh rằng quyền đại diện và khai thác cụ thể phải căn cứ vào Điều lệ Hội, hợp đồng ủy quyền, phạm vi quyền mà nghệ sĩ đang sở hữu và các quy định pháp luật có liên quan. Việc bảo vệ quyền của người biểu diễn không đồng nghĩa với việc mặc nhiên đại diện cho mọi nghệ sĩ hoặc nắm giữ tất cả quyền đối với mọi bản ghi âm, ghi hình.

## Nhiệm vụ trọng tâm: Từ nâng cao nhận thức đến khai thác hiệu quả quyền liên quan

Để thực hiện tốt chức năng của mình, APPA cần triển khai đồng bộ các nhóm nhiệm vụ thiết thực, gắn với nhu cầu thực tế của cộng đồng nghệ sĩ.

**Thứ nhất, tuyên truyền và phổ biến kiến thức pháp luật.**

Hội có vai trò nâng cao nhận thức của hội viên về quyền nhân thân, quyền tài sản của người biểu diễn, các điều kiện sử dụng cuộc biểu diễn và cơ chế bảo vệ quyền theo pháp luật sở hữu trí tuệ. Hoạt động này giúp nghệ sĩ chủ động hơn trong việc ký kết hợp đồng biểu diễn, hợp đồng ghi âm, ghi hình, quảng cáo và khai thác nội dung trên môi trường số.

**Thứ hai, hỗ trợ quản lý và khai thác quyền liên quan.**

Trên cơ sở ủy quyền hợp pháp, Hội và đơn vị chuyên môn trực thuộc có thể hỗ trợ lập hồ sơ quyền, xây dựng dữ liệu cuộc biểu diễn, làm việc với các tổ chức sử dụng âm nhạc, thu thập thông tin khai thác và thực hiện phân phối tiền bản quyền, thù lao theo cơ chế đã được thỏa thuận.

Đây là nhiệm vụ có ý nghĩa kinh tế trực tiếp, góp phần bảo đảm nghệ sĩ không chỉ được ghi nhận về danh tiếng mà còn có cơ hội hưởng lợi ích tương xứng từ giá trị cuộc biểu diễn do mình tạo nên.

**Thứ ba, bảo vệ quyền và hỗ trợ xử lý hành vi xâm phạm.**

                   Một trong những hoạt động nổi bật của APPA trong thời gian qua

Khi phát hiện dấu hiệu xâm phạm quyền của người biểu diễn, Hội có thể tiếp nhận thông tin, hỗ trợ thu thập và hệ thống hóa tài liệu, tư vấn phương án xử lý, gửi kiến nghị hoặc phối hợp với cơ quan có thẩm quyền theo quy định. Đối với những vụ việc cần giải quyết bằng con đường tố tụng, việc đại diện hoặc tham gia bảo vệ quyền phải đáp ứng đầy đủ điều kiện pháp luật.

**Thứ tư, kết nối và phát triển cộng đồng nghệ sĩ.**

Hội cần tiếp tục mở rộng mạng lưới hội viên, thúc đẩy sự hợp tác giữa nghệ sĩ, nhạc sĩ, nhà sản xuất, đơn vị tổ chức biểu diễn, doanh nghiệp công nghệ và các chủ thể có liên quan. Qua đó, hình thành mạng lưới phối hợp chuyên nghiệp, góp phần nâng cao vị thế của người biểu diễn trong chuỗi giá trị âm nhạc.

**Thứ năm, hợp tác trong nước và quốc tế.**

Việc trao đổi kinh nghiệm về quản lý tập thể quyền liên quan, phương thức cấp phép, quản trị dữ liệu và cơ chế phân phối tiền bản quyền sẽ giúp nâng cao năng lực chuyên môn của tổ chức, đồng thời góp phần đưa hoạt động bảo vệ quyền nghệ sĩ Việt Nam tiếp cận những phương thức quản lý hiện đại.

                            Hội thảo Vi phạm quyền liên quan & Tiếng nói Nghệ sĩ 

Bên cạnh đó, hoạt động tôn vinh, khuyến khích tài năng và hỗ trợ nghệ sĩ có hoàn cảnh khó khăn cũng là những hướng hoạt động có ý nghĩa xã hội, phù hợp với mục tiêu xây dựng cộng đồng nghệ thuật đoàn kết, trách nhiệm và phát triển bền vững.

## Quyền hạn của Hội: Thực hiện đúng Điều lệ và pháp luật

Chức năng và nhiệm vụ chỉ có thể được thực hiện hiệu quả khi gắn với quyền hạn rõ ràng, minh bạch và đúng thẩm quyền.

Theo nguyên tắc chung đối với tổ chức hội, quyền hạn cụ thể của APPA phải được xác định trên cơ sở Điều lệ được phê duyệt, quy định pháp luật về tổ chức và hoạt động của hội, cùng pháp luật chuyên ngành có liên quan.

Trong phạm vi đó, Hội có thể tổ chức các hoạt động chuyên môn; kết nạp và quản lý hội viên theo Điều lệ; thành lập các tổ chức trực thuộc theo đúng quy định; tổ chức hội nghị, hội thảo và các chương trình nâng cao nhận thức về quyền của nghệ sĩ; tiếp nhận ý kiến, kiến nghị của hội viên; thực hiện hợp tác với các tổ chức, cá nhân trong và ngoài nước phù hợp với tôn chỉ, mục đích và quy định pháp luật.

Đối với hoạt động đại diện, quản lý và khai thác quyền liên quan, Hội hoặc đơn vị được giao thực hiện chỉ được tiến hành trong phạm vi quyền đã được chủ thể quyền ủy quyền hợp pháp. Việc ký kết thỏa thuận sử dụng quyền, thu và phân phối tiền bản quyền phải bảo đảm căn cứ pháp lý, nguyên tắc công khai, minh bạch và trách nhiệm giải trình.

                              Một trong những hoạt động nổi bật của APPA trong thời gian qua

Đặc biệt, Hội không thay thế cơ quan quản lý nhà nước trong việc ban hành quyết định quản lý, xử phạt vi phạm hành chính hoặc thực hiện các quyền lực công. Hội cũng không mặc nhiên có quyền quyết định thay nghệ sĩ đối với những quyền chưa được ủy quyền hoặc không thuộc phạm vi đại diện hợp pháp.

Việc xác định đúng ranh giới giữa quyền hạn của tổ chức hội, quyền của chủ thể sở hữu quyền và thẩm quyền của cơ quan nhà nước là điều kiện quan trọng để APPA hoạt động hiệu quả, chuyên nghiệp và bền vững.

Khung pháp lý về tổ chức và hoạt động của hội hiện được quy định tại Nghị định số 126/2024/NĐ-CP của Chính phủ, có hiệu lực từ ngày 26/11/2024. Cùng với đó, các hoạt động liên quan đến quyền của người biểu diễn phải tuân thủ pháp luật sở hữu trí tuệ và những quy định pháp luật liên quan.

## Minh bạch trong quản lý quyền – nền tảng tạo dựng niềm tin

Một tổ chức bảo vệ quyền nghệ sĩ chỉ có thể phát huy đầy đủ vai trò khi xây dựng được niềm tin từ chính những người mà mình đại diện.

Đối với hoạt động quản lý tập thể quyền liên quan, minh bạch cần được thể hiện từ khâu tiếp nhận ủy quyền, xác định phạm vi quyền, quản lý dữ liệu, ghi nhận việc sử dụng, xác định mức thu, hạch toán chi phí đến phân phối tiền bản quyền, thù lao.

Mỗi khoản thu, khoản chi và phương thức phân phối cần có căn cứ rõ ràng, có quy trình kiểm tra, đối soát và giải quyết khiếu nại. Nghệ sĩ cần được cung cấp thông tin phù hợp về tình trạng quản lý quyền của mình, những khoản thu được ghi nhận và phương thức xác định khoản tiền được phân phối.

Trong môi trường số, việc ứng dụng công nghệ để quản lý dữ liệu cuộc biểu diễn, đối soát việc sử dụng và hạn chế sai sót có thể tạo ra những thay đổi tích cực. Tuy nhiên, công nghệ chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi đi cùng quy trình quản trị chặt chẽ, trách nhiệm giải trình và sự tôn trọng quyền lợi của người biểu diễn.

Minh bạch không chỉ là yêu cầu về quản trị nội bộ mà còn là thước đo uy tín của tổ chức, góp phần khuyến khích nghệ sĩ tham gia ủy quyền và tạo điều kiện để các đơn vị sử dụng âm nhạc thực hiện nghĩa vụ pháp lý một cách thuận lợi.

## Đồng hành cùng công nghiệp văn hóa Việt Nam

Trong định hướng phát triển công nghiệp văn hóa, âm nhạc cần được nhìn nhận đồng thời như một giá trị nghệ thuật, một nguồn lực sáng tạo và một lĩnh vực kinh tế có khả năng tạo ra giá trị gia tăng.

Muốn phát triển thị trường âm nhạc bền vững, không thể chỉ chú trọng sản xuất sản phẩm, tổ chức biểu diễn hay mở rộng nền tảng phân phối. Việc bảo vệ quyền của nghệ sĩ, bảo đảm lợi ích chính đáng của người sáng tạo và người biểu diễn, đồng thời xây dựng cơ chế sử dụng âm nhạc minh bạch cũng là những yếu tố quan trọng.

Với vai trò của mình, APPA có thể góp phần hình thành môi trường mà ở đó nghệ sĩ được tôn trọng, quyền lợi hợp pháp được bảo vệ, doanh nghiệp có cơ chế sử dụng âm nhạc rõ ràng và công chúng được tiếp cận những sản phẩm nghệ thuật có chất lượng.
                         Một trong những hoạt động nổi bật của APPA trong thời gian qua

Để làm được điều đó, Hội cần tiếp tục củng cố năng lực tổ chức, phát triển đội ngũ chuyên môn về pháp luật và quản trị quyền, mở rộng mạng lưới hội viên, tăng cường phối hợp với các cơ quan, tổ chức liên quan và đẩy mạnh ứng dụng công nghệ trong quản lý quyền liên quan.

Đặc biệt, cần quan tâm hơn đến các nghệ sĩ hoạt động độc lập, nghệ sĩ ở địa phương, nghệ sĩ lớn tuổi và những người chưa có điều kiện tiếp cận đầy đủ thông tin pháp luật. Đây là những nhóm có thể gặp nhiều khó khăn khi tự mình quản lý, khai thác và bảo vệ quyền lợi trong môi trường số.

## Bảo vệ quyền nghệ sĩ là bảo vệ giá trị sáng tạo

Bảo vệ quyền của nghệ sĩ biểu diễn không chỉ là câu chuyện về tiền bản quyền hay lợi ích của một cá nhân. Đó còn là vấn đề về sự công bằng trong lao động nghệ thuật, về trách nhiệm tôn trọng pháp luật và về khả năng phát triển lâu dài của nền âm nhạc quốc gia.

Khi quyền lợi của người biểu diễn được bảo đảm, nghệ sĩ có thêm động lực sáng tạo, đầu tư cho nghề nghiệp và cống hiến nhiều hơn cho công chúng. Khi hoạt động sử dụng âm nhạc được thực hiện minh bạch, các tổ chức, doanh nghiệp cũng có cơ sở pháp lý rõ ràng để phát triển hoạt động kinh doanh. Và khi những lợi ích ấy được kết nối hài hòa, thị trường âm nhạc sẽ có thêm điều kiện để phát triển chuyên nghiệp, văn minh và bền vững.

                        Một trong những hoạt động nổi bật của APPA trong thời gian qua

Với tôn chỉ bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của nghệ sĩ biểu diễn âm nhạc Việt Nam, Hội Bảo vệ quyền của Nghệ sĩ biểu diễn âm nhạc Việt Nam (APPA) đứng trước cơ hội tiếp tục khẳng định vai trò của một tổ chức xã hội – nghề nghiệp đồng hành cùng nghệ sĩ. Hiệu quả hoạt động của Hội sẽ được thể hiện không chỉ qua quy mô tổ chức hay số lượng hội viên, mà quan trọng hơn là khả năng bảo vệ quyền lợi trên thực tế, chất lượng dịch vụ đối với nghệ sĩ, tính minh bạch trong quản lý và những đóng góp thiết thực cho sự phát triển của nền âm nhạc Việt Nam.

**Bảo vệ quyền nghệ sĩ hôm nay chính là góp phần xây dựng nền tảng công bằng cho sáng tạo ngày mai. Đó không chỉ là sứ mệnh của một tổ chức nghề nghiệp, mà còn là yêu cầu cần thiết để các giá trị âm nhạc Việt Nam được tôn trọng, lan tỏa và phát triển bền vững trong kỷ nguyên số.**